Elektrik Akışıyla İlgili Sorunları Nasıl Teşhis Edersiniz?

Kısa cevap: Araç elektrik arıza tespitinde sıralama her zaman aynı: önce aküyü dinlenme hâlinde ölçün (12,6 V civarı sağlıklıdır), sonra motor çalışırken şarj gerilimine bakın (13,8–14,4 V arası normal), ardından marş anındaki gerilim düşüşünü ve son olarak kontak kapalıyken devrede kalan kaçak akımı kontrol edin. Bu dört ölçüm, sorunun akü mü, alternatör mü, yoksa kablo tesisatı mı olduğunu vakaların büyük kısmında ayırt etmeye yeter. Ben kendi arabamda bu sırayı bozduğum her seferinde gereksiz parça değiştirdim.

Neden multimetreyle başlıyorum?

Yıllarca "araba çalışmıyorsa akü bitmiştir" mantığıyla hareket ettim. İki kere akü değiştirdim, ikisinde de sorun devam etti; suçlu gevşemiş bir şase kablosuydu. Orta seviye bir dijital multimetre, bir akü değişiminin çok küçük bir kısmı kadar tutuyor ve ilk kullanımda kendini amorti ediyor. Aradığınız özellikler basit: DC gerilim ölçümü, 10 A'e kadar akım kademesi ve süreklilik (bip) testi. Pens ampermetre ise kabloyu sökmeden akım ölçtüğü için işi çok kolaylaştırıyor, ama şart değil.

Ölçüm 1: Dinlenme gerilimi

Araç en az bir saat, tercihen bir gece kapalı kalsın. Multimetreyi DC 20 V kademesine alın, kırmızı probu artı kutbuna, siyahı eksiye değdirin. 12,6 V ve üzeri dolu; 12,4 V yaklaşık dörtte üç; 12,2 V yarım; 12,0 V ve altı ciddi şekilde boşalmış demektir. 10,5 V civarında sabitlenen bir akünün genelde bir hücresi ölmüştür ve şarj etmek işe yaramaz.

Ölçüm 2: Marş anındaki düşüş

Probları kutuplarda tutarken birine marş bastırın. Gerilim anlık olarak düşer; 9,6 V'un altına inmiyorsa akü marş yükünü taşıyor demektir. 8 V'lara düşüyorsa akü içsel direnç kazanmış, soğuk sabahlarda sizi yolda bırakır. Bu testte kablo pabuçlarındaki oksitlenmeyi de fark edersiniz: pabuç ısınıyor ya da kıvılcım atıyorsa temizlik zamanı gelmiştir.

Ölçüm 3: Şarj gerilimi ve alternatör

Motor rölantideyken 13,8–14,4 V görmelisiniz. Farları, kaloriferi ve arka cam rezistansını açıp gerilimin 13 V'un altına inip inmediğine bakın. İnip kalıyorsa alternatör ya da regülatör yorgun. 15 V üzeri değerler ise aşırı şarj demektir; bu, aküyü haftalar içinde kurutur, ampulleri sık sık attırır. Ben bir Passat'ta bunu geç fark ettiğim için iki aküyü peş peşe harcadım.

Ölçüm 4: Parazit (kaçak) akım

Araç uykuya geçtikten sonra (modele göre 20–40 dakika bekleyin) eksi kutup kablosunu sökün, multimetreyi 10 A kademesinde kablo ile kutup arasına seri bağlayın. Modern araçlarda 20–50 mA arası normal kabul edilir. Daha yüksekse sigortaları tek tek çekerek hangi devrenin çektiğini bulun; akım düştüğü anda suçlu devreyi yakalamışsınız demektir. En sık karşılaştıklarım: sönmeyen bagaj lambası, sonradan takılan multimedya ve kötü çekilmiş alarm tesisatı.

Kabloları ve şaseyi atlamayın

Gerilim düşümü testi çok az kişinin yaptığı ama en çok işe yarayan testtir. Marş çalışırken multimetrenin bir probunu akü eksi kutbuna, diğerini motor bloğuna değdirin. Aradaki fark 0,2 V'u geçmemeli. Geçiyorsa şase kablosu ya paslanmış ya gevşemiştir. Aynı testi artı hattında marş motoru girişine kadar tekrarlayın. Bir kablo ucunu sıkmak, alternatör değiştirmekten kıyaslanamayacak kadar ucuz.

Maliyet karşılaştırması: neyi kendim yaparım, neyi yaptırırım?

Fiyatlar marka, motor tipi ve bölgeye göre ciddi biçimde değişiyor; bu yüzden rakam vermek yerine sıralamayı veriyorum. Yaklaşımım şu: teşhisi kendim yapar, parça kararını ona göre veririm. Servise "arabam çalışmıyor" diye gitmekle "dinlenmede 12,1 V, şarjda 13,1 V ölçtüm" diye gitmek arasındaki fark, çoğu zaman gereksiz bir akü faturasıdır. Yakıt filtresinde orijinal ile muadil arasında yaptığım karşılaştırmada da benzer bir sonuca varmıştım: bilgiyle pazarlık etmek, tahminle pazarlık etmekten daima ucuz.

Karıştırılan belirtiler

• Farlar rölantide kısılıyor: Alternatör debisi ya da kayış gerginliği.
• Sabahları zor çalışıyor, gün içinde sorun yok: Akü kapasitesi düşmüş.
• Birkaç gün durunca çalışmıyor: Kaçak akım şüphesi.
• Marşta "tık tık" sesi: